Pilots Ministerie van IenM

Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu werkt aan de Omgevingswet. De BNSP is door het Ministerie geselecteerd om negen pilots voor het nieuwe instrument omgevingsvisie te werven, te begeleiden en een kennisontwikkelings- en leertraject op te zetten rondom die pilots. Doel is ‘leren en inspireren’: ervaring opdoen met de omgevingsvisie en deze delen nog voordat de wet in werking treedt! De pilots zijn gestart in het najaar van 2014. In januari 2016 is de eindrapportage ‘Vertel dit verhaal niet verder, doe het gewoon’ aan de minister aangeboden. In vijf van de negen pilots heeft KuiperCompagnons een rol gespeeld pilot-coach of pilot-expert.  Hieronder zijn deze pilots weergeven.

Pilot Omgevingswet Groningen

Bron: BNSP  (Marty van de Klundert)


OMGEVINGSVISIE PROVINCIE GRONINGEN

Thema 1: diPilot groningengitalisering
Thema 2: integraliteit en samenhang
Thema 3: cultuurverandering

De Omgevingsvisie Provincie Groningen bevat het beleid voor de fysieke leefomgeving in de provincie. Het is een strategisch plan dat gaat over de kwaliteit, de inrichting en het beheer van de leefomgeving. In de Omgevingsvisie worden de volgende vier, bij wet voorgeschreven, provinciale plannen geïntegreerd:

  • Ruimtelijke Structuurvisie, op basis van de Wet ruimtelijke ordening;
  • Regionaal Waterplan, op basis van de Waterwet;
  • Mobiliteitsplan, op basis van de Planwet verkeer en vervoer;
  • Milieubeleidsplan, op basis van de Wet milieubeheer.

Vanaf maart 2014 is het externe traject gestart waarin onder meer via zogeheten gesprekstafels informatie is opgehaald voor het Keuzedocument. Het Keuzedocument is in september 2014 door Provinciale Staten vastgesteld. Vervolgens is dit doorvertaald naar een ontwerp-Omgevingsvisie 2015-2020, die 10 maart 2015 is gepresenteerd. In deze Omgevingsvisie staan twaalf provinciale belangen en zes gebiedsopgaven centraal. De ontwerp-Omgevingsvisie, de ontwerp-Omgevingsverordening en het Plan MER liggen tot eind april ter inzage voor inspraak. De definitieve Omgevingsvisie 2015-2020 zal in de zomer van 2015 door Provinciale Staten worden vastgesteld.

  • Projectleider: Desmond de Vries (Provincie Groningen)
  • Pilotcoach: Gerwin Gabry ( KuiperCompagnons)
  • Expert I: Arno Derks (CroonenBuro5)
  • Expert II: Jeroen van Nuland (SRO)
Eerste werksessie (27 oktober 2014)

Ondanks de krappe voorbereidingstijd voor de eerste sessie in Groningen was het een vruchtbare bijeenkomst. Inhoudelijk sloot het met name aan op het leerdoel integraliteit en er zijn aanpassingen en aanvullingen gedaan op de visie die er lag. Het bepalen en benoemen van een ‘rode draad’ is door de betrokken ambtenaren tijdens de sessie verder gebracht. Het kiezen van een gezamenlijk vertrekpunt dat gebruikt wordt als kapstok boven sectoraal beleid is de toekomstwens.

Masterclass (5 maart 2015)

De ontwerp-Omgevingsvisie van de Provincie Groningen is vrijgegeven voor inspraak en de verwachting is dat het wordt vastgesteld medio dit jaar. Een sleutelvraag tijdens de intervisie-sessies op 5 maart was daarom, hoe je de Omgevingsvisie en de Omgevingsverordening “levend” (flexibel en up-to-date) kunt houden? Daarin tekenden zich twee richtingen af:

  • de Omgevingsvisie op hoofdlijnen houden en uitwerkingsparagrafen per jaar maken die worden herijkt middels vaststelling door Gedeputeerde Staten, of;
  • een (separaat) uitvoeringsprogramma opstellen per 2 jaar (thematisch, sectoraal).

Een andere kwestie die speelt in Groningen is de vraag, hoe je kunt omgaan met gemeentelijke herindeling en met de wens om “taken over te dragen”: van provincie naar gemeenten en van gemeenten naar (lokale) samenleving? Het debat hierover richtte zich op het helder vastleggen van status, doel en doelgroep(en) in de Omgevingsvisie (bijvoorbeeld: welke cultuurverandering in taakverhoudingen wordt beoogd per onderdeel: loslaten, overlaten, uitnodigen?).

Tenslotte was een basisgedachte (ook t.a.v. digitalisering) dat gebruikers van de Omgevingsvisie centraal gesteld worden in de toegankelijkheid van informatie. Daarover is doorgedacht over wie, welke onderwerpen waar kan terugvinden.

Pilot Groningen

Pilot Omgevingswet Oirschot

Bron: BNSP  (Marty van de Klundert)

OMGEVINGSVISIE GEMEENTE OIRSCHOT
Pilot OirschotThema 1: cultuurverandering
Thema 2: participatie
Thema 3: actueel: ‘woonzorglandschap’

De gemeente Oirschot is doordrongen van het besef dat zowel gemeente als samenleving een nieuwe koers moeten ingaan: er moet niet alsmaar gehandeld worden volgens het (oude) voorkeursgedrag, maar er moet naar elkaar geluisterd worden, in goede samenspraak moeten keuzes gemaakt worden en partijen moeten ook los durven laten. Dit besef is reeds benoemd in de Agenda van Oirschot (digitaal en integraal overdrachtsdocument (maart 2014).

Om de juiste keuzes te maken is het nodig dat ruimtelijke, economische en maatschappelijke ontwikkelingen in goede relatie met elkaar worden bezien. Dat is de grootste uitdaging voor de Omgevingsvisie, waarin proces, organisatie en inhoud samenkomen. De gemeente streeft naar één document gericht op de fysiek maatschappelijke beleidsterreinen, waarin al het sectorbeleid opgaat. Het Omgevingsvisieproces, de organisatie daaromtrent en de Omgevingsvisie zelf, moet:

  • de gemeente in staat stellen om daadwerkelijk vanuit een integraal perspectief te sturen op sectorale uitwerkingsvragen, op gebiedsgerichte uitvoeringsactiviteiten en daarmee ook op de (financiële) effecten;
  • en tevens de zelfredzaamheid van de samenleving ondersteunen en verhogen.
  • Projectleider: Martijn Groenestein (Gemeente Oirschot)
  • Pilotcoach: Guy Kersten (BRO)
  • Expert I: Dirk van de Rijdt (KuiperCompagnons)
  • Expert II: Karen van Vliet (BGSV)

Pilot Oirschot

Pilot Omgevingswet Uden

Bron: BNSP  (Marty van de Klundert)

OMGEVINGSVISIE VOOR DE GEMEENTE UDEN
Pilot UdenThema 1: participatie
Thema 2: integraliteit en samenhang
Thema 3: actueel: ‘ontwikkelen zonder groei’

Het project bestaat uit het opstellen van een omgevingsvisie voor de gemeente Uden. Binnen de gemeente Uden is een kanteling gaande waarbij er veel ruimte is voor zelforganisatie en zelfinitiatief. In Uden denken en doen burgers actief mee over de toekomst. De inmiddels vastgestelde visie Udenaar de Toekomst en het initiatief voor het organiseren van een burgertop in de vorm van een G1000 geven blijk van deze manier van samenwerken tussen burgers en overheid in Uden. Tegen deze achtergrond wil de gemeente Uden op basis van een interactief proces komen tot een omgevingsvisie die recht doet aan de actieve rol van Udense burgers.

Doel is een omgevingsvisie die inspeelt op de mogelijkheden die de omgevingsvisie als instrument ons biedt en die de gedachte van uitnodigingsplanologie omarmt. Wij willen een visie maken die helder en scherp is, op hoofdlijnen en die voldoende ruimte laat voor nieuwe initiatieven. Dit betekent dat de omgevingsvisie duidelijk is over de verwachtingen die burgers en de gemeente Uden over en weer van elkaar mogen en kunnen hebben als het gaat om het ontwikkelen van nieuwe initiatieven.

Wij verwachten dat deze manier van samenwerken ook bijdraagt aan een duurzaam en toekomstbestendig Uden Ten opzichte van de huidige structuurvisie zal het accent meer liggen op de verdere versterking en ontwikkeling van de bestaande stedelijke gebieden in Uden. De uitdaging is te bekijken in hoeverre de nieuwe omgevingsvisie als instrument ons de mogelijkheden biedt om daadwerkelijk kaders en rollen op een manier te regelen die past bij de actieve rol van burgers ¡n Uden, met uitnodigingsplanologie als vertrekpunt en een toekomstbestendig Uden als doel.

  • Projectleider: Anthony Wijnen (Gemeente Uden)
  • Pilotcoach: Derk-Jan Verhaak (Rho)
  • Expert I: Joline Santen (KuiperCompagnons)
  • Expert II: Marnix de Vos (BVR)
Eerste werksessie (5 november 2014)

Hoe kan Uden een toekomstbestendige gemeente worden zonder dat er nog veel groeimogelijkheden zijn? En, hoe zorgen we voor een uitnodigende Omgevingsvisie en bijpassende sturingsfilosofie? Dat waren twee dominante vragen tijdens de eerste werksessie met Uden. Voorlopige conclusie: het proces moet vooral concreet gehouden worden en de gemeenteraad moet zich uitspreken hoe zij staan in de sturingsfilosofie van Uden.

Masterclass (5 maart 2015)

Tijdens de intervisie kwam de sturingsfilosofie achter de Omgevingsvisie nadrukkelijk aan de orde. Basisvraag: “Welke rampscenario’s overkomen ons, indien we niet sturen?” Tijdens de gesprekken kwamen hierover een aantal zaken aan het licht:

  • ook als je als gemeente niet stuurt, dan zijn er wel anderen die dat doen;
  • het kan gebeuren dat een initiatief “zich nestelt” en vervolgens toch weer regelgeving eist!
  • “hoe kun je zo sturen, dat je zo min mogelijk stuurt?” kan ook worden benaderd als “wat wil je (zeker) niet?”, waarover je bijvoorbeeld principe keuzes in thema’s kunt maken;
  • evident is, dat gemeente in ieder geval verantwoordelijk op hoofdlijnen (goed voorbeeld: veiligheid), verder zou ze condities moet scheppen op hoofdlijnen. In theorie lijkt dat beloftevol, maar praktisch gezien (zie bijvoorbeeld “experimenten in regelvrije zones”, of de “huiskamerrestaurants” in Zoetermeer) kan dat vaak goed gaan, maar loopt de gemeente bovenproportionele risico’s als het mis gaat. Interessante gedachte: “indien meerwaarde, dan regelvrijheid”, zoals bijvoorbeeld door de provincie Noord-Brabant wordt gehanteerd.

Pilot Uden

Pilot Omgevingswet Voorst

Bron: BNSP  (Marty van de Klundert)

OMGEVINGSVISIE GEMEENTE VOORST
Pilot VoorstThema 1: cultuurverandering
Thema 2: planvormingsproces
Thema 3: actueel: ‘energieneutraliteit’

De gemeente Voorst start met het maken van een nieuwe omgevingsvisie voor haar gemeentelijk grondgebied. In deze visie worden de omgevingswaarden van de gemeente (opnieuw) vastgelegd. De identiteit van de gemeente zetten we op een heldere wijze neer. De visie komt op een vernieuwende wijze tot stand, in lijn met de ontwikkeling van de veranderende overheid en in de dynamische context van de Regio Stedendriehoek. De visie wordt geen dik document, maar vertrekpunt voor een dynamisch proces. We maken een agenda met inhoudelijke thema’s en/of concrete projecten met maatschappelijke en particuliere partijen, die initiatief en verantwoordelijkheden nemen. Eén van de uit te werken actuele thema’s is ‘Energietransitie’, temeer aangezien de Regio Stedendriehoek voor dit thema onlangs geselecteerd is voor de E.O. Weijers-prijsvraag.

  • Projectleider: Leonie Beltman-Rompelman (Gemeente Voorst)
  • Pilotcoach: Joline Santen (KuiperCompagnons)
  • Expert I: Johan Galjaard (SVP)
  • Expert II: Rutger Schonis (Rho)
Eerste werksessie (20 november 2014)

Procesmatig moet de gemeenteraad op vaste momenten bijgepraat en geïnformeerd worden. Naast interne betrokkenheid is het ook van belang dat het ontwerp van de Omgevingsvisie wordt vrijgegeven zodat er sprake kan zijn van inspraak. Ook is de gedachte dat er een ‘Denktank’ wordt opgesteld waarbij burgers daadwerkelijk worden meegenomen in het proces rondom de Omgevingsvisie.

Masterclass (5 maart 2015)

Tijdens de intervisie is met name het idee van een ‘Denktank Omgevingsvisie’ verder inhoud gegeven:

  • bepaal de formele/informele rol van een danktank i.r.t. gemeenteraad;
  • schets de stappen en benoem (expliciet) de rol van de gemeenteraad:
    • bepalen financieel kader
    • schetsen proces
    • vaststellen visie
    • uitnodigen voor bijeenkomsten
  • feiten creëren: wanneer heb je als gemeenteraad ruimte om betrokken te zijn;
  • verbindingsmomenten: politiek en maatschappij, ook debat doen met de gemeenteraad; luisteren én er over praten. NB: buiten en binnen niet loskoppelen!
  • van visie naar programmatische aanpak én koppelen aan begrotingscyclus;
  • zorg dat de gemeenteraad een “kennisbasis” heeft en steek daar energie in (leren over realiteit). Voorbeeld: sessie ‘trends en ontwikkelingen’
  • straalt de denktank kennis uit? wat is het doel van de denktank!?
    • opgaven ophalen
    • advies geven aan de Raad
    • brede kijkers
  • inhoud/deelname denktank per fase verschillend;
  • zorg dat verschillende “perspectieven” in je denktank vertegenwoordigd zijn;
  • op basis van visie/kaders de uitnodiging uit doen voor initiatieven;
  • sessie houden met experts i.r.t. kennisbasis en betrek ook mensen van buiten. Voorbeeld: demografisch, maatschappelijk ondernemen, woco en maak lokale verbindingen via ambtelijk apparaat;
  • gemeenteraad betrekken bij invulling denktank onder andere over:
    • perspectieven
    • namen

Pilo Voorst

Pilot Omgevingswet Zoetermeer

Bron: BNSP (Marty van de Klundert)

OMGEVINGSVISIE ZOETERMEER
Pilot ZoetemeerThema 1: cultuurverandering
Thema 2: participatie
Thema 3: actueel: ‘groeikernproblematiek’

De Omgevingsvisie wordt voor Zoetermeer HET centrale regie-instrument en omvat zowel de ruimtelijke-, sociale- als economische pijler. Dit vraagt intern om een ontkokering van de beleidsontwikkeling, waarbij het doel is dat ook ontkokering van de uitvoering plaatsvindt. Hierdoor kunnen beleidsinstrumenten en middelen elkaar ondersteunen en ontstaat er meer slagkracht. Dit kan alleen slagen door ontkokering van de bestaande organisatie. De ontkokering van beleid (en daarmee van de organisatie), zal ook (moeten) leiden tot ontkokering van de uitvoering. Uitvoering en realisatie van beleid kan alleen samen met burgers, ondernemers en organisaties Zoetermeer gaat met die samenleving op zoek naar de ingrediënten van de hoofdkoers en de gezamenlijke strategieën voor het traject naar ‘realisatie’ van die gezamenlijk gedragen hoofdkoers Zoetermeer denkt hiervoor bijvoorbeeld aan vernieuwende werkvormen als ‘proeftuinen’.

Belangrijke opgave die centraal zal staan in het Omgevingsvisieproces, is het inspelen op typerende ‘groeikern gerelateerde vraagstukken'(o a. gerelateerd aan de versnelde dubbele vergrijzing). De stad heeft inmiddels geen uitleggebieden meer. De bestaande stad is nu het toneel van ontwikkeling. Zoetermeer beoogt -in het verlengde van haar destijds innovatieve groeikernstatus- in de Omgevingsvisie nu ook een innovatieve strategie uit te stippelen voor het anticiperen op die ‘typerende groeikernvraagstukken’, waarbij ingezet wordt op het behouden en versterken van de kwaliteiten van Zoetermeer als derde stad van Zuid-Holland.

  • Projectleider: Jeffrey de Haas (Gemeente Zoetermeer)
  • Pilotcoach: John Stohr (BRO)
  • Expert I: Martijn Niehof (KuiperCompagnons)
  • Expert II: Anita Wijnholds (HZA)
Masterclass (5 maart 2015)

In de intervisie kwam “het wenkend perspectief” voor Zoetermeer naar voren. Dit is een streefbeeld van 3 leidende thema’s/principes die de grondslag zouden moeten vormen voor de Omgevingsvisie. De grote omslag in denken die de gemeente daarbij zal moeten gaan maken is de transitie van het ontwikkelen van een planbare groeistad, naar pionieren in een andere werkwijze. Over de manier waarop de gemeente dat zou moeten doen, bestaan (intern) twee tegengestelde bewegingen. Enerzijds wordt veronderstelt dat dit een complete kanteling van de organisatie zou moeten betekenen. Anderzijds zijn er mensen die denken dat “een nieuw dak” volstaat en er slechts kleine wijzigingen nodig zijn. Hoe dan ook, wordt de Omgevingsvisie gezien als vliegwiel voor deze discussie en een middel om de “mindset” over de stad te veranderen.

Daarnaast is er een uitdrukkelijke wens om het aantal van 98 beleidsdocumenten te reduceren naar minder. Moeilijk te rijmen daarbij is, dat parallel aan die integratiebehoefte naar minder regels ook gewoon nog sectorale sporen blijven opduiken. Bredere opinie is, dat daarin met name integratie van het sociale domein moeilijk is…

Pilot Zoetemeer

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *